آموزشی

حباب‌زدگی رنگ (Blistering)؛ علت اسمزی و ۵ روش جلوگیری

حباب‌زدگی رنگ؛ لایه‌ی رنگ ورقه‌ورقه و زنگ‌زده روی یک لوله‌ی فلزی

حباب‌زدگی رنگ یعنی ظاهر شدن برآمدگی‌های گرد روی فیلم رنگ، مثل تاول روی پوست. این عیب روی بدنه‌ی کشتی، مخزن بالاست، مخزن آب و هر سطح فلزی در تماس با آب و رطوبت دیده می‌شود. حباب فقط ظاهر بد نیست؛ نشانه‌ی این است که رنگ از فلز جدا شده است.

بزرگ‌ترین اشتباه این است که هر حبابی را «حباب اسمزی» بنامیم. حباب می‌تواند از نمک، حلال به‌دام‌افتاده، رطوبت، ضخامت زیاد یا جریان حفاظت کاتدی بیاید. اگر علت اشتباه تشخیص داده شود، تعمیر هم دوباره خراب می‌شود.

در این راهنما می‌خوانید حباب‌زدگی رنگ چیست، حباب اسمزی چطور شکل می‌گیرد، ۵ علت اصلی کدام‌اند، چطور از آن جلوگیری کنیم و حباب‌های موجود را چطور تعمیر کنیم. مطلب برای مسئول رنگ، پیمانکار و ناظر پروژه‌های صنعتی و دریایی نوشته شده است.

فهرست محتوا

حباب‌زدگی رنگ (Blistering) چیست؟

حباب‌زدگی رنگ که در منابع فنی با نام Blistering شناخته می‌شود، جداشدگی موضعی فیلم رنگ از سطح زیرین است. زیر برآمدگی معمولاً مایع، گاز یا نمک محلول جمع شده است. اندازه‌ی حباب‌ها از نوک سوزنی تا چند سانتی‌متر تغییر می‌کند.

برای گزارش‌دهی، استاندارد ISO 4628-2 و استاندارد ASTM D714 روش‌هایی برای درجه‌بندی اندازه و تراکم حباب دارند. با این درجه‌بندی می‌توان وضعیت پوشش را در بازرسی‌های بعدی مقایسه کرد.

چرا مهم است؟ آب و اکسیژن از راه حباب به فلز می‌رسند. خوردگی زیر حباب پنهان رشد می‌کند و بعد از ترکیدن حباب، فلز لخت و زنگ‌زده بیرون می‌آید. در مخزن و بدنه‌ی کشتی، این یعنی توقف زودهنگام و هزینه‌ی تعمیر.

حباب اسمزی (Osmotic Blistering) چطور ایجاد می‌شود؟

حباب اسمزی مهم‌ترین نوع حباب‌زدگی رنگ در پوشش‌های غوطه‌وری است. سازوکار آن در چند مرحله خلاصه می‌شود:

  1. نمک محلول، مثل کلرید یا سولفات، پیش از رنگ‌آمیزی روی فلز مانده است.
  2. فیلم رنگ اجرا می‌شود و نمک زیر آن حبس می‌شود.
  3. آب از فیلم رنگ نفوذ می‌کند. هیچ فیلمی کاملاً نفوذناپذیر نیست.
  4. آب به نمک می‌رسد و محلول غلیظ نمکی می‌سازد.
  5. فشار اسمزی بالا می‌رود و فیلم را از فلز جدا می‌کند؛ حباب پر از مایع شکل می‌گیرد.
مطالب مرتبط  رنگ ضد حرارت ۴۰۰ درجه؛ کاربرد، انواع و راهنمای انتخاب

مایع داخل حباب اسمزی معمولاً شفاف و شور یا اسیدی و قلیایی است. اگر حباب را سوراخ کنید و مایع بیرون بزند، به آلودگی نمکی زیر رنگ مشکوک شوید. این نشانه تنها بخشی از تشخیص است.

درباره‌ی سازوکار دقیق، بین متخصصان بحث وجود دارد؛ بعضی منابع می‌گویند رنگ غشای نیمه‌تراوای کامل نیست. اما نتیجه‌ی عملی یکی است: هرچه نمک و آلودگی زیر رنگ بیشتر باشد، خطر حباب در غوطه‌وری بیشتر است. جزئیات بیشتر را در مقاله‌ی KTA-Tator درباره‌ی ریسک‌ها و علت‌های حباب در پوشش ببینید.

بدنه‌ی کشتی با رنگ قرمز زیر آبخور روی زمین کارگاه؛ سطحی در معرض غوطه‌وری و حباب‌زدگی رنگ

۵ علت اصلی حباب‌زدگی رنگ

برای پیشگیری از حباب‌زدگی رنگ باید ریشه را بشناسید. این ۵ علت بیشترین سهم را در حباب فلز و بدنه دارند.

علت اول: نمک و آلودگی سطح؛ ریشه‌ی بیشتر حبابزدگی رنگ در غوطه‌وری

نمک ناشی از هوای دریایی، شست‌وشوی با آب شور، عرق دست یا ابزار آلوده روی فلز می‌ماند. چشم نمک را نمی‌بیند. سندبلاست هم همیشه آن را حذف نمی‌کند، چون نمک در حفره‌های زنگ و پروفایل سطح پنهان می‌شود. نمک پیش از رنگ‌آمیزی باید اندازه‌گیری شود.

علت دوم: آماده‌سازی ناکافی سطح

زنگ، چربی، روغن، گرد و غبار و میل اسکیل باقی‌مانده، چسبندگی را کم می‌کنند. جایی که چسبندگی ضعیف است، آب راحت‌تر جمع می‌شود و حباب شکل می‌گیرد. برای جزئیات، درجه سندبلاست و رنگ اپوکسی روی زنگ‌زدگی را بخوانید. چسبندگی را هم با تست چسبندگی رنگ کنترل کنید.

علت سوم: حلال به‌دام‌افتاده و ضخامت بیش از حد

وقتی لایه‌ی رنگ خیلی ضخیم اجرا شود یا لایه‌ی بعدی زود زده شود، حلال زیر سطح خشک‌شده می‌ماند. بخار حلال بعدها فشار می‌سازد و حباب می‌زند. این نوع حباب‌زدگی رنگ اغلب بعد از گرم شدن هوا یا تابش آفتاب دیده می‌شوند. ضخامت مجاز را TDS هر محصول مشخص می‌کند.

علت چهارم: رطوبت و نقطه شبنم

اگر دمای سطح به نقطه شبنم نزدیک باشد، لایه‌ی نازک آب روی فلز می‌نشیند و زیر رنگ حبس می‌شود. رنگ‌آمیزی در مه، باران یا شب‌های مرطوب خطر حباب‌زدگی رنگ را بالا می‌برد. راهنمای کامل را در مقاله‌ی نقطه شبنم ببینید.

علت پنجم: انتخاب نادرست سیستم رنگ برای غوطه‌وری

هر رنگی برای غوطه‌وری ساخته نشده است و سیستم نامناسب یکی از علت‌های جدی حباب‌زدگی رنگ است. سیستم رنگ ساختمانی یا فیلم نازک، آب را زود از خود عبور می‌دهد. در بدنه‌ی کشتی، مخزن بالاست و مخزن آب، پوشش باید برای همین شرایط طراحی شده باشد و ضخامت و تعداد لایه‌ی مناسب داشته باشد.

مطالب مرتبط  رنگ پلی یورتان دریایی؛ مقاومت UV، سیستم رنگ و تفاوت با اپوکسی روی بدنه و عرشه

تفاوت حباب اسمزی با حباب حلال، رطوبت و جداشدگی کاتدی

پیش از تعمیر حباب‌زدگی رنگ، نوع حباب را تشخیص دهید. جدول زیر راهنمای سریع است. تشخیص نهایی با بازرسی میدانی و آزمایش انجام می‌شود.

نوع حباب نشانه‌ی رایج علت اصلی
اسمزی پر از مایع؛ بیشتر در غوطه‌وری نمک و آلودگی زیر رنگ
حلال به‌دام‌افتاده حباب خالی یا پر از گاز؛ بعد از گرما ضخامت زیاد یا فاصله‌ی کم بین لایه‌ها
رطوبت و شبنم حباب کوچک، پراکنده؛ چسبندگی ضعیف اجرا در رطوبت یا نزدیک نقطه شبنم
جداشدگی کاتدی جداشدگی حول عیب یا نزدیک آند جریان حفاظت کاتدی بیش از حد

۵ روش جلوگیری از حباب‌زدگی رنگ

۱. شست‌وشوی نمک و کنترل آلودگی

برای کنترل حباب‌زدگی رنگ، پس از سندبلاست سطح را با آب شیرین و تمیز بشویید و خشک کنید. میزان نمک سطح را با روش‌های استاندارد، مثل عصاره‌گیری Bresle طبق ISO 8502-6 و سنجش رسانایی طبق ISO 8502-9، اندازه بگیرید. حد مجاز را مشخصات پروژه و سازنده‌ی رنگ می‌گوید.

۲. پروفایل و تمیزکاری درست

درجه‌ی تمیزکاری و زبری را طبق مشخصات انتخاب کنید. زنگ و پوسته‌ی نورد باید برداشته شود. پس از بلاست، گرد و غبار را با هوای خشک و تمیز پاک کنید و در کوتاه‌ترین زمان پرایمر بزنید.

۳. رعایت DFT مجاز

ضخامت فیلم خشک را بعد از هر لایه اندازه بگیرید. نه خیلی کم باشد و نه خیلی زیاد. ضخامت کم آب را زود عبور می‌دهد؛ ضخامت زیاد حلال را حبس می‌کند. محدوده‌ی مجاز را فقط از TDS بخوانید.

۴. فاصله‌ی مجاز بین لایه‌ها و کنترل شرایط محیط

بازه‌ی زمانی بین لایه‌ها در TDS آمده است. زودتر یا خیلی دیرتر از آن رنگ نزنید. دمای سطح را کنترل کنید و دست‌کم چند درجه بالاتر از نقطه شبنم کار کنید؛ مقدار دقیق را TDS و مشخصات پروژه تعیین می‌کند.

۵. سیستم مناسب برای غوطه‌وری

برای بدنه، مخزن بالاست و مخزن آب، سیستم رنگی را انتخاب کنید که سازنده‌اش برای غوطه‌وری تأیید کرده است. معمولاً سیستم‌های اپوکسی چندلایه برای این کار استفاده می‌شوند. برای مخزن، مقاله‌ی رنگ اپوکسی مخزن راهنمای مفیدی است و برای بدنه می‌توانید رنگ دریایی باژاک را بررسی کنید.

اسکله‌ی خشک و کارگاه تعمیرات شناورها؛ محل بازرسی و تعمیر پوشش بدنه

روش تعمیر ناحیه‌ی دچار حباب‌زدگی رنگ

پوشاندن حباب‌زدگی رنگ با یک لایه رنگ جدید راه‌حل نیست. تعمیر درست این مراحل را دارد:

  1. حدود ناحیه را مشخص کنید: حباب‌های سالم‌به‌نظر کنار ناحیه‌ی خراب را هم بررسی کنید.
  2. رنگ را بردارید: فیلم رنگ ناحیه‌ی حباب‌دار را تا فلز سالم بتراشید یا بلاست کنید.
  3. نمک را بشویید: سطح را با آب شیرین بشویید و نمک را اندازه بگیرید.
  4. تمیزکاری کنید: سطح را مطابق مشخصات آماده کنید و گرد و غبار را پاک کنید.
  5. پوشش مجدد بزنید: سیستم مورد تأیید را با DFT و فاصله‌ی لایه‌ی مجاز اجرا کنید.
  6. کنترل نهایی کنید: ضخامت و چسبندگی را اندازه بگیرید و نتیجه را ثبت کنید.
مطالب مرتبط  استریپ کوت چیست؟ اجرای لایه‌ی تقویتی روی جوش و لبه‌های فلز

اگر حباب‌ها وسیع‌اند، پیش از تعمیر علت را پیدا کنید. بدون رفع علت، حباب‌زدگی رنگ دوباره برمی‌گردد.

چک‌لیست تشخیص حباب‌زدگی رنگ

  • حباب را باز کنید؛ مایع داخل آن وجود دارد یا خالی است؟
  • حباب‌ها در بخش‌هایی با غوطه‌وری دائم متمرکزند یا در بخش‌های در معرض آفتاب؟
  • اندازه و تراکم حباب‌ها را با ISO 4628-2 ثبت کنید.
  • زیر حباب فلز زنگ‌زده است یا پرایمر دست‌نخورده؟
  • سابقه‌ی نمک و رطوبت در زمان اجرا را بررسی کنید.
  • DFT اجراشده و فاصله‌ی بین لایه‌ها را با گزارش اجرا مقایسه کنید.
  • اگر حفاظت کاتدی وجود دارد، پتانسیل آن را کنترل کنید.

اگر داده‌ی دقیق محصول لازم دارید، TDS رسمی باژاک را از تیم فروش بگیرید. در این مقاله عدد مجاز نمک، DFT و زمان‌بندی لایه‌ها نیامده، چون به محصول و پروژه بستگی دارد.

سوالات متداول درباره‌ی حباب‌زدگی رنگ

حباب‌زدگی رنگ چیست؟

حباب‌زدگی رنگ یا Blistering، جداشدگی موضعی فیلم رنگ از سطح است که به شکل برآمدگی گرد دیده می‌شود. زیر حباب مایع، گاز یا نمک جمع شده است. این عیب چسبندگی را کم می‌کند، آب را به فلز می‌رساند و راه خوردگی زیر لایه‌ی رنگ را باز می‌کند.

حباب اسمزی رنگ چرا ایجاد می‌شود؟

حباب اسمزی وقتی شکل می‌گیرد که نمک محلول زیر رنگ مانده باشد. آب از فیلم نفوذ می‌کند، نمک را حل می‌کند و فشار اسمزی می‌سازد. این فشار فیلم را از فلز جدا می‌کند. بیشتر در بدنه‌ی کشتی، مخزن بالاست و مخازن آب دیده می‌شود.

چطور حباب اسمزی را از حباب حلال تشخیص دهیم؟

حباب اسمزی معمولاً پر از مایع است و در غوطه‌وری رخ می‌دهد. حباب حلال بیشتر خالی یا پر از گاز است و معمولاً بعد از ضخامت زیاد لایه یا گرم شدن سطح دیده می‌شود. تشخیص قطعی به بازرسی میدانی و ثبت سابقه‌ی اجرا نیاز دارد.

برای جلوگیری از حباب‌زدگی رنگ چه کار کنیم؟

نمک و آلودگی را قبل از رنگ‌آمیزی اندازه بگیرید و بشویید. سطح را درست تمیز کنید، DFT و فاصله‌ی لایه‌ها را طبق TDS رعایت کنید، از نقطه شبنم دور بمانید و سیستم تأییدشده‌ی غوطه‌وری را با نظر سازنده انتخاب کنید.

حباب‌های رنگ را چطور تعمیر کنیم؟

رنگ ناحیه‌ی حباب‌دار را تا فلز سالم بردارید. سطح را بشویید، نمک را بسنجید و مطابق مشخصات تمیزکاری کنید. بعد سیستم رنگ مورد تأیید را با DFT و فاصله‌ی لایه‌ی مجاز اجرا کنید. فقط رنگ‌کردن روی حباب جواب نمی‌دهد و عیب برمی‌گردد.

آیا هر حباب روی رنگ فلز اسمزی است؟

نه، این‌طور نیست. حباب می‌تواند از حلال به‌دام‌افتاده، رطوبت، ضخامت زیاد یا جریان حفاظت کاتدی هم ایجاد شود. پیش از تعمیر باید علت را پیدا کرد؛ چون اگر علت اشتباه تشخیص داده شود، حباب بعد از رنگ مجدد دوباره برمی‌گردد.

استعلام رنگ دریایی و اپوکسی مناسب غوطه‌وری

برای پیشگیری از حباب‌زدگی رنگ در بدنه، مخزن بالاست و مخزن آب، سیستم رنگ باید با محیط و شرایط اجرا بخواند. نوع سطح، محیط غوطه‌وری و مساحت را بنویسید تا کارشناس استوک صنعت، نماینده‌ی انحصاری باژاک، سیستم مناسب را پیشنهاد کند. برای پروژه‌های مخزنی هم می‌توانید رنگ اپوکسی باژاک را ببینید.

استعلام قیمت و سفارش رنگ دریایی باژاک برای بدنه و مخزن غوطه‌وری

بیشتر بخوانید