آموزشی

استاندارد ISO 12944 چیست؟ طبقه‌بندی خوردگی C1 تا C5 و CX

سکوی فراساحلی و کشتی پشتیبان؛ محیط CX در استاندارد ISO 12944 برای سازه‌های دریایی تعریف شده است

استاندارد ISO 12944 مرجع اصلی انتخاب سیستم رنگ برای سازه‌های فولادی است. این استاندارد محیط را به چند دسته‌ی خوردگی تقسیم می‌کند و برای هر دسته دوام مورد انتظار پوشش را تعریف می‌کند. اگر پیمانکار، ناظر یا خریدار رنگ صنعتی و دریایی هستید، این راهنما دسته‌ها را از C1 تا C5 و CX ساده توضیح می‌دهد.

نسخه‌ی مبنای این مقاله درباره‌ی استاندارد ISO 12944 ویرایش بازنگری‌شده‌ی ۲۰۱۷ تا ۲۰۱۸ است که C5-I و C5-M را در C5 ادغام کرد و دسته‌ی CX را اضافه کرد. عددهای جدول از متن رسمی ISO 12944-2 و منابع منتشرشده‌ی آن آمده‌اند. پیش از تنظیم قرارداد، عدد نهایی را با نسخه‌ی کامل استاندارد تطبیق دهید.

استاندارد ISO 12944 چیست؟

استاندارد ISO 12944 با عنوان «رنگ‌ها و لاک‌ها؛ حفاظت از سازه‌های فولادی در برابر خوردگی با سیستم‌های پوششی» شناخته می‌شود. این استاندارد توضیح می‌دهد چطور سازه‌ی فولادی را طراحی کنیم، سطح را آماده کنیم، رنگ را انتخاب کنیم، اجرا کنیم و کار را کنترل کنیم.

هدف استاندارد ISO 12944 یک زبان مشترک است. کارفرما می‌نویسد «دسته‌ی خوردگی C4 و دوام بالا». پیمانکار و تأمین‌کننده‌ی رنگ دقیقاً می‌دانند چه سیستمی لازم است. بدون این زبان مشترک، هر طرف از «محیط خورنده» برداشت خودش را دارد.

برای شناخت کلی محصولات مرتبط با استاندارد ISO 12944، مقاله‌ی رنگ صنعتی چیست و رنگ دریایی چیست را هم ببینید.

بخش‌های استاندارد ISO 12944

مجموعه‌ی استاندارد ISO 12944 چند بخش دارد و هر بخش یک مرحله از پروژه را پوشش می‌دهد:

  • بخش ۱: مقدمه‌ی کلی، اصطلاحات و طبقه‌بندی دوام
  • بخش ۲: طبقه‌بندی محیط‌ها (C1 تا CX و Im1 تا Im4)
  • بخش ۳: ملاحظات طراحی سازه
  • بخش ۴: انواع سطح و آماده‌سازی سطح
  • بخش ۵: سیستم‌های رنگ حفاظتی
  • بخش ۶: روش‌های آزمون آزمایشگاهی عملکرد
  • بخش ۷: اجرا و نظارت بر کار رنگ
  • بخش ۸: تدوین مشخصات فنی برای پروژه‌های جدید و تعمیر
  • بخش ۹: سیستم‌های رنگ و آزمون‌های لازم برای سازه‌های فراساحلی
مطالب مرتبط  استریپ کوت چیست؟ اجرای لایه‌ی تقویتی روی جوش و لبه‌های فلز

در انتخاب رنگ طبق استاندارد ISO 12944، بیشترین کار با بخش‌های ۲، ۵ و ۶ است. بخش ۲ دسته‌ی محیط را مشخص می‌کند. بخش ۵ و ۶ می‌گویند چه سیستمی برای آن دسته و دوام موردنظر مناسب است.

تغییرات نسخه‌ی ۲۰۱۸: حذف C5-I و C5-M

پیش از بازنگری، محیط‌های بسیار خورنده دو دسته بودند: C5-I برای صنعتی و C5-M برای دریایی. در ویرایش جدید این دو در یک دسته‌ی C5 ادغام شدند و C5 حالا برای سازه‌های خشکی (onshore) به کار می‌رود.

در استاندارد ISO 12944 دسته‌ی جدید CX برای محیط‌های حاد تعریف شد، از جمله سازه‌های فراساحلی که در بخش ۹ آمده‌اند. تفاوت C5 و CX جدی است و نباید این دو را یکی دانست.

  • C5: محیط صنعتی بسیار خورنده یا ساحلی با شوری بالا روی خشکی
  • CX: محیط فراساحلی یا محیط صنعتی با رطوبت و شدت خورندگی حاد
  • دوام بسیار بالا (VH): گروه جدیدی که بیش از ۲۵ سال را پوشش می‌دهد

طبقه‌بندی خوردگی C1 تا C5 و CX

در استاندارد ISO 12944 هر دسته با میزان خوردگی فولاد کم‌کربن در سال اول قرار گرفتن در محیط تعریف می‌شود. دو معیار اصلی کاهش جرم بر حسب g/m² و کاهش ضخامت بر حسب µm است.

نمونه‌ای که انتخاب سیستم رنگ آن به استاندارد ISO 12944 وابسته است

 

دسته شدت خوردگی کاهش جرم فولاد (g/m²) کاهش ضخامت فولاد (µm)
C1 بسیار کم تا ۱۰ تا ۱.۳
C2 کم بیش از ۱۰ تا ۲۰۰ بیش از ۱.۳ تا ۲۵
C3 متوسط بیش از ۲۰۰ تا ۴۰۰ بیش از ۲۵ تا ۵۰
C4 زیاد بیش از ۴۰۰ تا ۶۵۰ بیش از ۵۰ تا ۸۰
C5 بسیار زیاد بیش از ۶۵۰ تا ۱۵۰۰ بیش از ۸۰ تا ۲۰۰
CX حاد (extreme) بیش از ۱۵۰۰ تا ۵۵۰۰ بیش از ۲۰۰ تا ۷۰۰

منبع این عددها متن ISO 12944-2 است؛ می‌توانید جدول دسته‌های خوردگی BS EN ISO 12944-2 در Steel Construction Institute را هم ببینید. عددها بر پایه‌ی سال اول قرارگیری فولاد کم‌کربن است و نه ضخامت رنگ.

هر دسته در عمل کجاست؟

  • C1: فضای داخلی گرم و تمیز مثل دفتر، مدرسه و هتل. معمولاً به رنگ حفاظتی سنگین نیاز نیست.
  • C2: فضای داخلی بدون گرمایش که تقطیر رطوبت دارد، مثل انبار و سالن ورزشی، و مناطق روستایی کم‌آلودگی.
  • C3: فضای شهری و صنعتی با آلودگی متوسط، ساحل با شوری کم و سالن‌های تولید پررطوبت مثل صنایع غذایی.
  • C4: مناطق صنعتی و ساحلی با شوری متوسط، کارخانه‌ی شیمیایی، استخر و کارگاه کشتی‌سازی ساحلی.
  • C5: مناطق صنعتی با رطوبت و آلودگی بالا و سواحل با شوری زیاد، مثل بنادر و تأسیسات پتروشیمی.
  • CX: سازه‌های فراساحلی با شوری بالا و محیط‌های صنعتی با رطوبت و آلودگی حاد.

مثال‌های استاندارد ISO 12944 راهنما هستند و دسته‌ی واقعی را باید با شرایط همان نقطه سنجید. دو ساختمان در یک شهر ممکن است دو دسته‌ی متفاوت داشته باشند.

مطالب مرتبط  رنگ اپوکسی یا آلکیدی؟ مقایسه و راهنمای انتخاب

دوام مورد انتظار پوشش چقدر است؟

بخش ۱ دوام را در چهار بازه تعریف می‌کند. این عدد زمان تا اولین تعمیر اساسی است، نه ضمانت نامه:

  • کم (L): تا ۷ سال
  • متوسط (M): ۷ تا ۱۵ سال
  • بالا (H): ۱۵ تا ۲۵ سال
  • بسیار بالا (VH): بیش از ۲۵ سال

دوام مورد انتظار در استاندارد ISO 12944 با عمر سازه یکی نیست. پوشش با نگهداری دوره‌ای و تعمیر موضعی می‌تواند چند بار تمدید شود. به همین دلیل در قرارداد باید «دسته‌ی خوردگی» و «دوام مورد انتظار» را جدا بنویسید.

دسته‌های غوطه‌وری Im1 تا Im4

استاندارد ISO 12944 علاوه بر هوا، محیط‌های غوطه‌وری را هم طبقه‌بندی می‌کند. این دسته‌ها برای سازه‌هایی است که زیر آب یا خاک هستند:

  • Im1: آب شیرین
  • Im2: آب دریا یا لب‌شور
  • Im3: خاک
  • Im4: آب دریا یا لب‌شور همراه با حفاظت کاتدی

برای بدنه‌ی شناورها و سازه‌های دریایی، انتخاب رنگ علاوه بر رنگ‌های روسازه به رنگ‌های ضدخزه هم می‌رسد. مقاله‌ی رنگ دریایی چیست درباره‌ی این دسته توضیح می‌دهد.

چطور با استاندارد ISO 12944 سیستم رنگ را انتخاب کنیم؟

روش کار ساده است. مراحل زیر را به ترتیب پیش بروید:

  1. محیط دقیق پروژه را بررسی کنید: فاصله از دریا، آلودگی صنعتی، رطوبت و تقطیر.
  2. دسته‌ی خوردگی را از C1 تا CX مشخص کنید.
  3. دوام مورد انتظار را بنویسید: L، M، H یا VH.
  4. سیستم رنگ مناسب آن دسته و دوام را از بخش ۵ و گزارش آزمون بخش ۶ انتخاب کنید.
  5. روش آماده‌سازی سطح و درجه‌ی سندبلاست را در مشخصات فنی ثبت کنید.
  6. اجرا و بازرسی را طبق بخش ۷ کنترل کنید.

 

در استاندارد ISO 12944 هرچه دسته‌ی خوردگی بالاتر یا دوام خواسته‌شده بیشتر باشد، سیستم رنگ چندلایه‌تر و دقیق‌تر می‌شود. معمولاً زیرسازی غنی از روی یا اپوکسی، لایه‌ی میانی اپوکسی و رویه‌ی پلی‌یورتان به کار می‌رود. جزئیات این ساختار در سیستم رنگ اپوکسی پلی‌یورتان آمده است.

نکته‌ی مهم دیگر آماده‌سازی سطح است. طبق بخش ۳، برای دوام بالا و بسیار بالا در دسته‌های C4، C5 و CX، آماده‌سازی در سطح P3 (مطابق EN ISO 8501-3) لازم است. درجه‌ی تمیزکاری سطح را در درجه سندبلاست (Sa 1 تا Sa 3) ببینید.

برای محیط‌های بسیار خورنده، آزمون‌های آزمایشگاهی هم سخت‌تر می‌شود. در خلاصه‌ی منتشرشده‌ی تغییرات، آزمون چرخه‌ای پیرسازی برای C5 با دوام بسیار بالا ۲۶۸۸ ساعت و برای CX برابر ۴۲۰۰ ساعت ذکر شده است.

برای پروژه‌ی خشکی و ساحلی، رنگ صنعتی باژاک و برای سازه‌های دریایی رنگ دریایی باژاک را بررسی کنید. هر دو بر اساس دسته‌ی خوردگی پروژه انتخاب می‌شوند.

اشتباه‌های رایج در استفاده از استاندارد ISO 12944

  • انتخاب دسته از روی نام شهر: ریزمحیط مهم است. کنار کوره یا زیر تقطیر رطوبت، دسته بالاتر از محیط اطراف است.
  • یکی‌گرفتن C5 و CX: بعد از ۲۰۱۸ این دو یکی نیستند و آزمون‌های لازم برای CX سخت‌تر است.
  • ننوشتن دوام در قرارداد: فقط ذکر «ضدخوردگی» کافی نیست.
  • نادیده‌گرفتن طراحی: گوشه‌ی تیز، شکاف و آب‌ماندگی عمر هر رنگی را کم می‌کند.
  • مقایسه‌ی رنگ‌ها فقط با قیمت: گزارش آزمون سیستم، نه نام برند، معیار اصلی است.
مطالب مرتبط  اپوکسی صنعتی چیست؟ معرفی انواع و کاربرد اپوکسی‌های صنعتی

برای مقایسه‌ی کلی انواع پوشش ضدخوردگی، مقاله‌ی بهترین رنگ ضد خوردگی را مطالعه کنید.

نکات عملی برای خریدار، پیمانکار و ناظر

  • خریدار: در درخواست قیمت و بر پایه‌ی استاندارد ISO 12944، دسته‌ی خوردگی و دوام را بنویسید تا پیشنهادها قابل مقایسه باشند.
  • پیمانکار: برگه‌ی اطلاعات فنی (TDS) و گزارش آزمون سیستم را از تأمین‌کننده بگیرید.
  • ناظر: درجه‌ی آماده‌سازی سطح و شرایط محیط اجرا را پیش از هر لایه ثبت کنید.

سوالات متداول درباره‌ی استاندارد ISO 12944

استاندارد ISO 12944 چیست؟

استاندارد ISO 12944 مجموعه‌ای از استانداردهای بین‌المللی برای حفاظت از سازه‌های فولادی در برابر خوردگی با سیستم‌های رنگ است. محیط‌ها را از C1 تا CX طبقه‌بندی می‌کند و دوام مورد انتظار پوشش را از کم تا بسیار بالا مشخص می‌کند. پیمانکار، ناظر و تأمین‌کننده‌ی رنگ با همین زبان مشترک مشخصات فنی پروژه را می‌نویسند.

دسته‌های خوردگی در ISO 12944 چندتا هستند؟

برای محیط‌های جوی شش دسته وجود دارد: C1، C2، C3، C4، C5 و CX. برای غوطه‌وری چهار دسته‌ی Im1 تا Im4 تعریف شده است. هر دسته با میزان خوردگی فولاد کم‌کربن در سال اول قرارگیری تعیین می‌شود. بنابراین انتخاب دسته به شرایط واقعی محل پروژه بستگی دارد.

تفاوت C5 و CX چیست؟

C5 محیط صنعتی یا ساحلی بسیار خورنده روی خشکی است. CX برای محیط‌های حاد مثل سازه‌های فراساحلی تعریف شده و کاهش ضخامت فولاد در آن بیش از ۲۰۰ تا ۷۰۰ میکرون در سال اول است. آزمون‌های سیستم رنگ برای CX سخت‌تر است و در بخش ۹ همین استاندارد آمده است.

C5-I و C5-M در نسخه‌ی جدید چه شدند؟

در ویرایش بازنگری‌شده‌ی ISO 12944، دسته‌های C5-I (صنعتی) و C5-M (دریایی) در دسته‌ی C5 ادغام شدند. دسته‌ی CX هم برای محیط‌های حاد و فراساحلی اضافه شد. پس امروز نام C5-I و C5-M در مشخصات جدید نباید بیاید و باید C5 یا CX نوشته شود.

دوام بالا یعنی چند سال؟

در ISO 12944 دوام بالا (H) یعنی ۱۵ تا ۲۵ سال تا اولین تعمیر اساسی پوشش. دوام متوسط ۷ تا ۱۵ سال و دوام بسیار بالا بیش از ۲۵ سال است. این بازه ضمانت نیست و به نگهداری، کیفیت اجرا و آماده‌سازی سطح وابسته است.

برای محیط ساحلی کدام دسته را انتخاب کنم؟

ساحل با شوری کم معمولاً C3 و با شوری متوسط C4 است. ساحل با شوری بالا و بندر معمولاً C5 است. سازه‌ی فراساحلی در CX قرار می‌گیرد. دسته‌ی نهایی را با اندازه‌گیری یا مشاوره‌ی فنی تأیید کنید تا سیستم رنگ درست انتخاب شود.

انتخاب رنگ صنعتی و دریایی بر اساس دسته‌ی خوردگی

وقتی طبق استاندارد ISO 12944 دسته‌ی خوردگی و دوام را مشخص کردید، انتخاب سیستم رنگ ساده‌تر می‌شود. برای پروژه‌های دریایی و ساحلی، رنگ دریایی باژاک و برای سازه‌های فولادی صنعتی، رنگ صنعتی باژاک را ببینید.

دسته‌ی خوردگی پروژه‌تان را بنویسید تا سیستم مناسب، قیمت و موجودی را برایتان استعلام بگیریم.

استعلام قیمت و سفارش رنگ دریایی و صنعتی باژاک بر اساس دسته‌ی خوردگی پروژه

بیشتر بخوانید